بدغذایی کودکان؛ علتها، نشانهها و روشهای اصولی اصلاح آن
بدغذایی یکی از رایجترین مشکلات تغذیهای در دوران کودکی است و میتواند نگرانی زیادی برای والدین ایجاد کند.
بعضی کودکان فقط چند غذای مشخص را میخورند، برخی از امتحان کردن غذاهای جدید خودداری میکنند و بعضی دیگر هنگام غذا خوردن بیقرار میشوند یا فقط با تماشای تلویزیون و تلفن همراه حاضر به غذا خوردن هستند.
این رفتارها ممکن است باعث کاهش تنوع غذایی و در برخی موارد دریافت ناکافی مواد مغذی شود.
اما خبر خوب این است که با شناخت علت بدغذایی و استفاده از روشهای صحیح رفتاری و تغذیهای، میتوان بهتدریج عادتهای غذایی کودک را بهبود داد.
چرا کودکان بدغذا میشوند؟
بدغذایی همیشه به معنای لجبازی کودک نیست. عوامل مختلفی میتوانند در ایجاد این رفتار نقش داشته باشند:
- ترس از امتحان کردن غذاهای جدید
- حساسیت به بافت، بو، رنگ یا طعم غذا
- مصرف زیاد شیر و خوراکی بین وعدهها
- بینظمی در ساعت غذا خوردن
- استفاده از تلویزیون و موبایل هنگام غذا
- تجربههای ناخوشایند مانند اجبار به غذا خوردن
- مشکلات گوارشی مانند یبوست و رفلاکس
- برخی مشکلات رشدی، حسی یا پزشکی
شناخت علت اصلی، اولین قدم برای اصلاح بدغذایی است.
چگونه کودک بدغذا را به غذا خوردن علاقهمند کنیم؟
برای اصلاح بدغذایی باید محیط غذا خوردن را آرام و بدون تنش کنیم.
چند راهکار مهم عبارتاند از:
غذا خوردن در محیط آرام
تلویزیون و تلفن همراه را هنگام غذا خوردن کنار بگذارید. کودک باید فرصت داشته باشد روی غذا و احساس گرسنگی و سیری خود تمرکز کند.
اجبار نکردن کودک
اصرار، تهدید و تنبیه معمولاً باعث افزایش مقاومت کودک میشود. بهتر است اجازه دهید کودک با سرعت خودش غذا خوردن را تجربه کند.
معرفی تدریجی غذاهای جدید
غذای جدید را ابتدا در مقدار کم و در کنار غذای موردعلاقه کودک قرار دهید. ممکن است کودک برای پذیرفتن یک غذای جدید به دفعات مواجهه نیاز داشته باشد.
استفاده از تنوع غذایی
غذاها را با شکلها، رنگها و ترکیبات متفاوت ارائه کنید تا کودک فرصت آشنایی با طعمهای مختلف را داشته باشد.
مشارکت دادن کودک در تهیه غذا
اجازه دهید کودک در شستن میوهها، چیدن مواد غذایی یا انتخاب میان دو غذای سالم مشارکت کند.
وابستگی کودک به تلویزیون و موبایل هنگام غذا خوردن
یکی از مشکلات رایج در خانوادهها، وابستگی کودک به صفحه نمایش هنگام غذا خوردن است.
در این شرایط ممکن است کودک بدون توجه به مقدار غذا و احساس سیری، صرفاً هنگام تماشای برنامه موردعلاقهاش غذا بخورد.
برای اصلاح این رفتار بهتر است استفاده از صفحه نمایش هنگام وعدههای غذایی بهتدریج و با برنامه مشخص کنار گذاشته شود.
در این مسیر ممکن است کودک ابتدا اعتراض کند یا حتی برای مدتی کمتر غذا بخورد. والدین باید آرامش خود را حفظ کنند، برنامه غذایی منظمی داشته باشند و از جایگزین کردن تلویزیون با تهدید یا اجبار خودداری کنند.
آیا کماشتهایی همیشه نشانه بیماری است؟
خیر. اشتهای کودکان در سنین مختلف متفاوت است و ممکن است در بعضی دورهها کاهش پیدا کند.
گاهی کودک در یک وعده غذای کمی میخورد اما در وعده بعدی اشتهای بیشتری دارد.
مهمتر از مقدار غذایی که کودک در یک وعده مصرف میکند، بررسی مجموع دریافت غذایی و روند رشد او در طول زمان است.
اگر کماشتهایی طولانیمدت باشد یا با کاهش وزن، توقف رشد، بیحالی یا علائم گوارشی همراه شود، باید توسط پزشک بررسی شود.
چه غذاهایی برای کودکان بدغذا مناسب هستند؟
بهتر است غذاها متنوع، خوشطعم و متناسب با ذائقه و توانایی کودک تهیه شوند.
برخی گزینههای مناسب عبارتاند از:
- کوکوی سیبزمینی و سبزیجات
- کتلت خانگی با گوشت و سبزیجات
- ماکارونی با گوشت چرخکرده
- مافین خانگی موز و جو دوسر
- سوپ غلیظ مرغ و سبزیجات
- پنکیک خانگی با تخممرغ و موز
میتوان مواد غذایی مختلف را به شکلهای جذاب و متنوع ارائه کرد، بدون اینکه کودک را مجبور به خوردن آنها کنیم.
چه زمانی بدغذایی کودک نیاز به بررسی تخصصی دارد؟
اگر کودک فقط تعداد محدودی از غذاها را میپذیرد، گروههای غذایی مهم را کاملاً حذف کرده، هنگام خوردن دچار سرفه یا خفگی میشود، بافت غذاها را تحمل نمیکند یا رشد مناسبی ندارد، بهتر است ارزیابی تخصصی انجام شود.
گاهی بدغذایی شدید با مشکلات حسی، اختلالات تغذیه و بلع یا بیماریهای زمینهای ارتباط دارد و صرفاً با تغییر منوی غذایی برطرف نمیشود.
مشاوره تغذیه کودک برای اصلاح بدغذایی
اصلاح بدغذایی به صبر، شناخت رفتار کودک و برنامهریزی مناسب نیاز دارد.
در مشاوره تغذیه کودک، عادتهای غذایی، میزان اشتها، وضعیت رشد، غذاهای موردعلاقه و مواد غذایی پذیرفتهنشده بررسی میشوند.
سپس با توجه به شرایط کودک، راهکارهای عملی برای افزایش تنوع غذایی، بهبود اشتها و ایجاد رابطه سالم با غذا ارائه میشود.
به یاد داشته باشید؛ هدف از اصلاح بدغذایی، مجبور کردن کودک به غذا خوردن نیست، بلکه کمک به او برای تجربه غذاهای متنوع و ایجاد عادتهای غذایی سالم است.